Zakończony w tureckiej Antalyi szczyt klimatyczny ONZ (COP31) nie przyniósł wiążących decyzji dotyczących tempa odchodzenia od paliw kopalnych ani nowych mechanizmów finansowania transformacji w krajach rozwijających się. Rozmowy załamały się w przedłużonych o dwa dni godzinach obrad po tym, jak projekt dokumentu końcowego odrzuciła Unia Europejska oraz część państw najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu, wskazując na wykreślenie z tekstu kluczowych zapisów o wygaszaniu wydobycia ropy, gazu i węgla.
Po dwóch tygodniach intensywnych negocjacji delegacje niemal 200 państw opuściły obrady bez podpisania wspólnego porozumienia. Główną osią sporu okazała się definicja oraz harmonogram tzw. phase-out, czyli całkowitego odejścia od paliw kopalnych, rola technologii wychwytywania dwutlenku węgla (CCS), a także skala wsparcia finansowego dla państw Globalnego Południa. Turecki minister środowiska i prezydent COP31 Murat Kurum ogłosił podczas sesji zamykającej, że prezydencja nie przedstawi już kolejnego projektu tekstu, przyznając, że konferencja kończy się bez podjęcia wiążących decyzji.
Kluczowe punkty sporne
Do impasu doprowadziły trzy główne kwestie, w których stanowiska bloków negocjacyjnych okazały się niemożliwe do pogodzenia:
- Przyszłość ropy, gazu i węgla: Unia Europejska oraz koalicja państw wysokich ambicji (wspierana m.in. przez Panamę i państwa wyspiarskie) odrzuciły zaproponowany przez prezydencję szkic porozumienia, ponieważ całkowicie pomijał on wpływ paliw kopalnych na kryzys klimatyczny. Zapisom o wygaszaniu węglowodorów sprzeciwiała się grupa państw eksporterów ropy (na czele z Arabią Saudyjską) oraz część dużych gospodarek wschodzących, forsujących zastąpienie odejścia od paliw kopalnych rozwojem technologii usuwania i składowania CO2.
- Luka w finansowaniu klimatycznym: Kraje rozwijające się uzależniły poparcie dla ostrzejszych celów redukcyjnych od gwarancji uruchomienia nowego, znacznie wyższego wsparcia na adaptację klimatyczną. Jak zwraca uwagę Antony Froggatt, starszy pracownik naukowy brytyjskiego think tanku Chatham House, przebieg obrad w Antalyi obnażył głębokie przesunięcia geopolityczne – w tym wycofywanie się USA z polityki klimatycznej, dominację Chin w eksporcie czystych technologii oraz narastający kryzys zaufania wokół finansowania transformacji, gdzie państwa rozwinięte domagają się włączenia w system wsparcia również dużych gospodarek wschodzących.
- Rynki węglowe i cele sektorowe: Mimo zainicjowania przez gospodarzy (Turcję i Australię) deklaracji dotyczącej globalnej elektryfikacji (35-by-35 Global Electrification Pledge), w projekcie zabrakło wymogu, by nowa energia elektryczna pochodziła wyłącznie ze źródeł niskoemisyjnych. Nie udało się również domknąć jednolitych standardów rozliczania międzynarodowych jednostek kompensacji węglowej w ramach art. 6 Porozumienia paryskiego.
Stanowisko polskiej delegacji
Jak wskazuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska w opracowaniu poświęconym mechanizmom szczytu COP31, Polska uczestniczy w negocjacjach klimatycznych ONZ w ramach wspólnego mandatu Unii Europejskiej (w ramach unijnego systemu reprezentacji kraj członkowski nie składa odrębnego wkładu NDC ani nie negocjuje tekstu końcowego niezależnie od Brukseli).
W trakcie rozmów w Antalyi strona polska akcentowała trzy główne priorytety:
- Wsparcie unijnego weta wobec rozwodnionego tekstu: Polska poparła stanowisko Komisji Europejskiej i państw członkowskich UE, które uznały, że podpisanie dokumentu pozbawionego odniesień do globalnego odchodzenia od paliw kopalnych podważyłoby sens wielostronnej dyplomacji klimatycznej i osłabiło wiarygodność Porozumienia paryskiego.
- Ochrona konkurencyjności przemysłu i równe reguły gry (level playing field): Przedstawiciele Warszawy zwracali uwagę, że Unia Europejska – w tym polska gospodarka realizująca cele Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) – ponosi wysokie koszty transformacji w ramach systemu EU ETS oraz mechanizmu granicznego CBAM. Brak analogicznych zobowiązań po stronie pozostałych globalnych emitentów pogłębia asymetrię kosztową dla europejskiego przemysłu energochłonnego.
- Bezpieczeństwo energetyczne i sprawiedliwa transformacja: Polska delegacja podkreślała konieczność łączenia celów dekarbonizacyjnych z bezpieczeństwem dostaw energii, rozbudową sieci elektroenergetycznych oraz zapewnieniem odpowiedniego wsparcia finansowego dla regionów węglowych i przemysłowych przechodzących transformację strukturalną.
Reakcje środowisk naukowych i pozarządowych
Przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz klimatolodzy obserwujący szczyt oceniają jego wynik jako poważny regres w międzynarodowej polityce klimatycznej. COP31 był pierwszą konferencją po opublikowaniu przez Program Środowiskowy ONZ (UNEP) raportu Emissions Gap Report 2026, w którym potwierdzono, że utrzymanie wzrostu średniej globalnej temperatury na poziomie 1,5°C bez jej czasowego przekroczenia nie jest już możliwe.
Prof. Nadia Ameli z University College London (UCL), współtworząca analizy dla Programu Środowiskowego ONZ (UNEP), podkreśla, że stawką negocjacji po przekroczeniu progu 1,5°C jest dziś maksymalne ograniczenie skali i czasu trwania tzw. overshootu temperaturowego w kolejnych dekadach. Tymczasem brak wiążących decyzji na COP31 bezpośrednio oddala ten cel.
– Zamiast konkretnego planu wyjścia z ery paliw kopalnych i ograniczenia skali przekroczenia progu 1,5°C otrzymaliśmy dyplomatyczny pat. Ignorowanie stanowiska ponad 150 państw na rzecz ochrony krótkoterminowych interesów sektora wydobywczego destabilizuje globalne bezpieczeństwo klimatyczne – komentowali eksperci oraz przedstawiciele państw wyspiarskich po zakończeniu obrad w Antalyi.
Co dalej z polityką klimatyczną?
Zgodnie z procedurami Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), brak porozumienia w Antalyi nie unieważnia dotychczasowych traktatów ani zobowiązań przyjętych na poprzednich szczytach. Nierozstrzygnięte kwestie zostają przeniesione na czerwcową sesję techniczną w Bonn oraz przyszłoroczny szczyt COP32.
Jednocześnie, jak wskazuje Daisy Dunne, zastępczyni redaktora naczelnego ds. nauki w brytyjskim portalu analitycznym Carbon Brief, głębokie podziały wokół zapisów dotyczących paliw kopalnych doprowadziły do powstania nieformalnych koalicji państw chcących działać poza konsensusem ONZ. Grupa 25 krajów – wspierana m.in. przez Holandię, Irlandię i Tuvalu – zapowiedziała już kontynuowanie prac nad krajowymi mapami drogowymi odchodzenia od paliw kopalnych poza głównym nurtem negocjacji UNFCCC.

Pogłębione analizy i raporty dotyczące szczytu COP31
- Carbon Brief – DeBriefed: Deal distant, fossil-fuel fractions and coalitions seek progress (aut. Daisy Dunne) – szczegółowa analiza przebiegu negocjacji w Antalyi, podziałów wokół zapisów o paliwach kopalnych oraz powstawania koalicji państw działających poza ramami konsensusu UNFCCC.
- Chatham House – What does COP31 reveal about the geopolitics of climate change? (aut. Antony Froggatt) – opracowanie brytyjskiego think tanku analizujące geopolityczne tło szczytu, wycofywanie się USA z polityki klimatycznej, rolę Chin w eksporcie czystych technologii oraz kryzys finansowania klimatycznego.
- UNEP / Anadolu Agency – COP31 in Antalya: How far beyond 1.5C will the world go? (aut. prof. Nadia Ameli) – omówienie kluczowych wniosków naukowych ONZ dotyczących przekroczenia progu 1,5°C oraz scenariuszy ograniczania tzw. overshootu temperaturowego w kolejnych dekadach.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – COP31: jak państwa świata wspólnie działają na rzecz klimatu? – oficjalny przewodnik resortu wyjaśniający mechanizmy negocjacyjne UE, system raportowania przejrzystości oraz zasady składania krajowych planów klimatycznych (NDC).
Tekst powstał przy pomocy AI (wyszukiwanie informacji)
